Afgelopen weken staat er in de Volkskrant iedere zaterdag een reactie op het stuk van Daan Evers en Niels van Miltenburg over de ”Vrije wil”.
Zoals het lijkt een “hot” onderwerp in de wetenschap van psychologie en filosofie. Verschillende psychologen en filosofen geven hun opinie over de “vrije wil”. Want de discussie is: hebben we een vrije wil of niet?
Kritiek wordt er geleverd op het boek Wij zijn ons brein van Dick Swaab.
Hij suggereert dat er geen vrije wil bestaat.
Dat zou dus betekenen dat alles ons als mensen maar overkomt?
Dat wij als robotten door onze hersens geleid worden?
Dat alles wat we doen, kiezen en willen vanuit de kleinste hersendeeltjes verklaard kan worden?
Het is précies datgene waar ik me zo aan heb geërgerd in mijn studie psychologie. De mens wordt tegenwoordig meer als een neuronenmachine gezien dan als een gewoon levend wezen met zijn kwaaltjes.
Gisteren stond er een opinie in de krant van Jan Drost. Hij is schrijver en filosoof. Enkele citaten uit zijn stuk zijn:
- ‘Waarom krijgt iemand zoals Dick Swaab zo’n overweldigende ontvangst? Wanneer Swaab beweert dat de vrije wil niet bestaat, dan zegt hij met andere woorden dat er geen handelingen zijn, alleen gebeurtenissen. En waar niet wordt gehandeld, daar is geen verantwoordelijkheid, sterker: daar zijn geen mensen. Is dat wat veel mensen willen horen?’
- ‘Alle fouten die wij maakten, alle moedwil en opzet en spijt en onnodige kwetserij, dat waren wij niet, dat was, weten wij nu, dankzij u, ons brein!’
Ik ben het helemaal met Jan Drost eens. En al die andere filosofen en psychologen die kritiek geven op het idee dat er geen vrije wil is. Naar mijn mening is er wel een vrije wil. Natuurlijk kan er onderzocht worden hoe bepaalde ziektes en problemen in de hersenen zijn ontstaan, maar we zijn niet allemaal mensen die alleen door actiepotentialen in hersenen worden geleid. Onze omgeving heeft ook invloed op ons. En uiteindelijk beslissen we zelf.
Bovendien vind ik het haast eng worden. Waarom moeten we overal een verklaring voor zoeken in de hersenen? Om zo het perfecte wezen te realiseren? Als mensen zich al niet goed voelden zoals ze zijn door het beeld wat de maatschappij en media overbrengt, dan voelen mensen zich nu wel niet goed van al die verklaringen voor afwijkend gedrag in de hersenwetenschap.
Wanneer zijn we nog gewoon en kunnen we nog gewoon doen en kiezen wat we willen? Ook al stuurt een deel in je hersenen erop aan een bepaalde handeling te doen, jij hebt zelf toch altijd in de hand of je het uiteindelijk doet of niet?
Het is in deze chaotische en hectische maatschappij, waarin we ons allemaal zo goed mogelijk voor moeten doen, moeilijk onszelf te zijn. En er is ook niets makkelijker er op zo’n moment voor te kiezen de verantwoordelijkheden weg te geven. Als alles toch zo in de soep loopt en we ons het grootste deel van de tijd niet goed genoeg vinden, dan kunnen we in ieder geval dat niet aan ons zelf verwijten en kunnen we zeggen: ‘ja maar dat heb ik zelf niet in de hand, zo zit dat in mijn brein.’
Het wordt tijd dat we al onze kwaaltjes, karaktertrekken enz. niet direct toeschrijven aan problemen als “Ik heb ADHD of ik ben depressief”. Zo langzamerhand heeft iedereen dan straks thuis een pillendoos in zijn kast liggen voor het kwaaltje dat hij/zij heeft. Wat nou als we de mensen eens namen zoals ze zijn? Natuurlijk zijn er echt mensen die depressief zijn en ADHD hebben en natuurlijk is dat ontzettend goed dat daar nog verder onderzoek naar gedaan wordt, maar het moet niet zo worden dat iedere afwijking van normaal gedrag als een probleem gezien wordt. Want wat vinden wij eigenlijk normaal gedrag?
De perfecte mens bestaat niet.
Die moeten we niet willen hebben.
Die moeten we niet willen creëren.
Die moeten we niet willen zijn.
P.s Ik sta open voor meningen van anderen, want misschien heb ik het totaal bij het verkeerde eind. Dit is puur zoals ik alles geïnterpreteerd heb vanuit mijn inzichten die ik heb. Ik ben natuurlijk nog geen wetenschapper, dus mijn excuses voor als ik hier dingen verkeerd neergezet heb. Dan hoor ik graag reactie. 
Het is niet zo dat ik iets tegen hersenonderzoek heb, maar het is meer dat ik vind dat er wél een vrije wil is en we niet zoveel aan de mens moeten schaven totdat hij perfect is, want dat zal hij nooit zijn.
